استعدادِ کثیف | نقد فیلم «حسابدار»

«حسابدار» (The Accountant) یک فیلم اکشن، جنایی و درام است که در سال 2016 به کارگردانیِ «گاوین اوکانر» (Gavin O’connor) و با نویسندگیِ «بیل دوبوک» (Bill Dubuque) تولید و اکران شد. ایفای نقش اصلی فیلم بر عهده‌ی «بن افلک» (Ben Affleck) است. در ادامه با دنیای بازی همراه باشید.

فیلم حسابدار از آن دسته فیلم‌های مدعی و مبهمی است که با اصرار، از چیزی لاف می‌زند که ندارد! گونه‌ای جدید از اکشن نیمه‌هیجانی که این روزها خیلی کم در بازار سینما مشاهده می‌شوند. فیلم چیزی را تکیه‌گاه خود قرار می‌دهد که در اساس، به‌عنوان نقطه‌ی ضعف ماجرا قلمداد می‌شود. در هر حال؛ حسابدار داستان شخصی به نام «کریستین ولف» (Christian Wolff) را تصویر می‌کند. داستان فیلم از آغاز تا پایان به طرز سهم‌گینی بر شخصیت اصلی تمرکز می‌کند؛ جزئی‌ترین ویژگی‌های فردی ولف هم مورد توجه قرار می‌گیرد، به این ترتیب، کارگردان از فیلمش یک ابرقهرمانیِ ناقص می‌سازد که گویی در هیچ‌کدام از کمیک‌ها هم یافت نمی‌شود! ولف تمام ویژگی‌های یک ابرقهرمان گردن کلفت را دارد، با این تفاوت که نه در پوششی با شنل و نقاب، بلکه در جلد شخصی مبتلا به اوتیسم در جریان فیلم حضور پیدا می‌کند. بسیاری از ویژگی‌های شخصیتی ولف به واسطه‌ی بیماریِ اوتیسم برای او در نظر گرفته می‌شود. به گونه‌ای، نویسنده اوتیسم را دست‌‌آویزی بر ویژگی‌ها و استعدادهای نادر اما کثیفِ شخصیت اصلی معرفی می‌کند و در ادامه‌ی کار هم مجدداً او را در بستر اوتیسم نگه می‌دارد تا همواره دلایلی قانع کننده برای کارهای غیرقانونیِ آدمِ داستانش داشته باشد.

فیلم با نمایی از کودکیِ کریستین ولف آغاز می‌شود، رفتارهای دوران کودکی و تعالیمی که توسط پدرش می‌بینید، همگی به صورتِ بریده بریده و در قالب فلش‌بک در جریان داستان به نمایش در می‌آیند و فیلم با اتکا به این نکته که یک فرد چگونه با اوتیسم برخورد می‌کند، اکثر ویژگی‌های ولف را می‌پروراند و به دنبال آن، شخصیتی کامل، بالغ و از جهاتی خطرناک به مخاطب تحویل می‌دهد. شخصیتِ خشک ولف، به‌وسیله‌ی انزوای ناشی از بیماری‌اش جذاب به‌نظر می‌رسد. این جذبه در کنار توانایی‌های نظامی و فکریِ شگفت‌انگیزش او را به یک کاراکتر کامل اما بی‌حس تبدیل کرده است؛ در واقع، اوتیسم و انزوا همان اندازه که شخصیت اصلی را پرجذبه جلوه می‌دهد، به همان مقدار هم موجبات نقص و نارسایی‌های عاطفی شخصیت را فراهم می‌کند. به هر ترتیب، فیلم ماجرای ولف را در زمانی روایت می‌کند که به موجب قدرت‌‌ها و استعدادهای ذهنی‌اش در حل مسائل مالی و ریاضیات، به یک حسابدار زبده و کار بلد تبدیل شده است. مشتری‌های او اما چندان مشتری‌های معمولی و ایده‌آلی نیستند. حسابدار قصه برای بسیاری از سازمان‌ها و شرکت‌های خارجی و داخلی پول‌شویی می‌کند. پول‌شویی، آدم‌کشی و پیگیری‌های دائم ماموران دولتی، به تدریج ابتدایی‌ترین تحرکات فیلم برای شکل دادن اکشنِ نیمه‌ی دوم فیلم هستند. یعنی جایی که مخاطب بیش از 40 الی 50 دقیقه را بدون هیچ تحرکی به تماشای یک جریان کسل کننده‌ی راکد می‌نشیند.

داستان فیلم تقریباً از نیمه‌ی دوم فیلم کمی نرمی از خود نشان می‌دهد و خود به خود ابهامات موجود را برطرف می‌کند  با این حال چندان عمق شگفت‌انگیزی ندارد و غالباً بر هدایت قهرمان فیلم به نقاط روشن و دور از ابهام تمرکز می‌کند؛ اما این ابداً به معنای بهبود روند قصه نیست بلکه مشکلات فیلم‌نامه و شخصیت‌ها از این پس خود را نشان می‌دهند. از جمله‌ی این معظلات، شخصیت‌های مکمل داستان هستند. پس از اینکه کریستین ولف در یک شرکت تجاری برای کار استخدام می‌شود، همزمان تعداد زیادی از شخصیت‌ها به فیلم وارد می‌شوند. از جمله‌ی آن‌ها شخصیتِ «دنا» (Dana) است. دنا که به‌عنوان همکار ولف در شرکت به تماشاگر معرفی می‌شود، به صورت صد در صدی، از جمله‌یِ شخصیت‌های بی‌تاثیر و زائد فیلم و فیلم‌نامه است. او نه تنها در روند داستان و ماهیت ماجرا نقشی ندارد بلکه در کنار شخصیت ولف هم چندان فضای رمانتیک و قابل توجهی ایجاد نمی‌کند. در معدود قسمت‌هایی اما بهانه‌ی خوبی برای تولید اکشن و ایجاد تحرک است. ولف به‌عنوان یک بیمار مبتلا به اوتیسم قاعدتاً در رفتار و برقراری ارتباط با سایر افراد خصوصاً جنس مونث دچار مشکل است. با این تعبیر، اضافه کردن شخصیت دنا عملاً بی‌فایده‌ترین اقدام فیلم‌ساز برای ایجاد درام واحساسات در فیلم محسوب می‌شود.

سال 2011 مادامی که اوکانر فیلم «مبارز» (Warrior) را روانه‌ی سینماها کرد، بر همگان آشکار شد که او اصولاً در تلفیق ژانر و ساخت آثار میان‌ژانری حرفه‌ای و کار بلد است. مبارز با این‌که یک فیلم ورزشی و رزمی بود، در سایه‌ی درامِ سنگین داستان، ماجرایی بارها قوی‌تر و تاثیرگذارتر از هیجانات مبارزه‌ایِ فیلم را به تصویر می‌کشید و به سبب آن امروز مبارز به یکی از فوق‌العاده‌ترین آثار سبک ورزشی تبدیل شده است. در حسابدار اما اوکانر چنین عملکردی از خود نشان نمی‌دهد و در کار با قواعدِ ژانر و سبک عملاً ناموفق و ناکام است. چیزی که از پوسترها، تریلر و تصاویر فیلم دریافت می‌شود، قاعدتاً نشان از فیلمی اکشن، پرالتهاب و پرشور دارد. در حقیقت فیلم با ژانر اکشن تولید و منتشر می‌شود، با این وجود، سرجمع حتا ده دقیقه هم اکشن مفید در فیلم مشاده نمی‌شود. به صورتی که در نیمه‌ی ابتدایی کار، فیلم با وجود ابهامات فراوان، در غیاب اکشن، به شدت خسته‌کننده و خواب‌آور است. در نیمه‌ی اول فیلم، چنان که شخصیت ولف برای نهادهای دولتیِ پیگیرِ پرونده‌یِ پول‌شویی مبهم است، به همان اندازه هم برای مخاطب ناشناخته می‌ماند. به نوعی فیلم‌نامه از جهتی کار را پیش می‌برد که در سمت دیگر آن، قرار است ولف را تا زمان بروز درگیری و اکشن، در یک پوشش قوی نگه‌دارد. در هر صورت پس از سکوت طولانی‌مدتِ فیلم، در میانه‌های کار، یک اکشن ملایم به اجرا در می‌آید. تصور مخاطب از این اکشن، در واقع تدارکی جزئی برای رسیدن به صحنه‌ها و سکانس‌های کلانِ پرتحرک و ملتهب است، درصورتی که چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد و فیلم تا بخش‌هایی در همان ادعایِ اکشن باقی می‌ماند. در هر حال فیلم در نیمه‌دوم ضرباهنگ ‌هیجان‌انگیزتری به خود می‌گیرد و صحنه‌های اکشن به تدریج در طول فیلم حضور پیدا می‌کنند. در پایانی‌ترین لحظات فیلم، بالاخره یک اکشن قابل‌قبول اجرا می‌شود و به جبران یکی دو سکانس اکشنِ گذشته، تا جایی که ممکن است، سر و صدا و شلوغ‌کاری به پا می‌کند. در جریان اکشن انتهایی ولف یک‌تنه و بدون هدر دادن حتا یک تیر حساب خیلی‌ها را می‌رسد! در کل، اکشن فیلم با این‌که محدود است اما در سطح کیفی مناسبی قرار دارد. فیلم‌برداری و اجرا، ایده‌آلِ یک اکشن معمولی را می‌رساند با این حال به صورت جدی و قابل توجه، تنها به چند سکانس محدود و کوتاه می‌نجامد.

به صورت کلی، حسابدار یک فیلم به نسبت قابل قبول از گاوین اوکانر است؛ فیلمی که مشخصاً با بازی‌های درخشان و صرف انرژی و دقت بالایی ساخته شده اما در برابر مواضع خود، تا حدِ زیادی ناتوان جلوه می‌کند. در هر حال، حسابدار عمده‌ترین آسیب را از بخش فیلم‌نامه و شخصیت پردازی متحمل می‌شود و در بسیاری از بخش‌ها چنان که انتظار می‌رود، قدرتمند و قوی ظاهر نمی‌شود. در جریان فیلم و در لا به لای ایرادات اثر‌ اما غافل‌گیری‌ها و نکات جالبِ توجهِ زیادی وجود دارد که در بهترین حالت به تماشای حداقل یک‌بارِ آن می‌ارزند.