نقد فیلم Tolkien

تا به حال چند بار از خودم پرسیده‌ام: اگر تالکین نبود چه می‌شد؟ شکی نیست که در آن صورت، ادبیات فانتزی گستردگی و قدرت امروزی خود را نداشت و شاید در همان حالت کلاسیک خود به دست تاریخ سپرده شده بود. به لطف تالکین، عظمت ادبیات فانتزی در زمان ما به حدی رسیده است که فیلم‌های اقتباسی از کتاب‌های این ژانر، سینما و تلویزیون را قبضه کرده‌اند. از Game of Thrones و نارنیا گرفته تا اقتباس‌هایی که از خود جهان تالکین صورت گرفته‌اند؛ یعنی سه گانه‌ی ارباب حلقه‌ها و هابیت پیتر جکسون و البته سریالی که در زمان نگارش این متن توسط آمازون در مراحل ابتدایی ساخت قرار دارد و نیامده کلی سر و صدا به پا کرده است. همه‌ی این‌ها جزو بلاک باستر‌ها و پر سر و صدا‌ترین آثار تاریخ سینما و تلویزیون هستند، اما از خود تالکین چه می‌دانیم؟ از شما دعوت می‌کنم تا در ادامه با نقد فیلم Tolkien همراه دنیای بازی باشید.

فیلم Tolkien به کارگردانی کاروکوسکی تلاشی در جهت معرفی خود این شخصیت است. تالکین فیلمی است که سعی دارد در یک ساعت و سه ربع، روندی از زندگی تالکین نوجوان تا آغاز نگارش کتاب «هابیت» را ارائه دهد. در این بین با پستی بلندی‌های زندگی وی طرف هستیم، زندگی‌ای که همانند اغلب یتیم‌ها، به خصوص در قرن نوزده و بیست، به قدر کافی از کشمکش‌ها و جذابیت‌ها بر‌خوردار است که بتوان از آن یک فیلم خوب در ژانر زندگی‌نامه‌ در‌آورد.

اما این فیلم از این پتانسیل به صورت ضد و نقیض استفاده می‌کند؛ از طرفی، روایت فیلم از کودکی تالکین تا ورود وی به دانشگاه که چیزی نزدیک به نیمی از طول فیلم است عجول عمل می‌کند. «هری گیلی»، بازیگر نقش نوجوانی تالکین نیز کمی در ایفای نقش خود مصنوعی است، هر چند حضور وی در فیلم کوتاه است و این مصنوعی بون چندان آزار دهنده نیست. از طرفی روایت محوری فیلم Tolkien بر حضور تالکین در جنگ جهانی اول متمرکز است که سعی دارد پیش‌زمینه‌ای برای روایت زندگی‌نامه ایجاد کند. این روایت در جنگ در کل ده درصد بار روایی فیلم را تشکیل می‌دهد که در آن تالکین به دنبال یکی از دوستان خود می‌گردد. متاسفانه این بخش از فیلم به هیچ وجه پرداخت مناسبی ندارد.

تلاش فیلم برای روایت در دوران حضور تالکین در جنگ جهانی اول، پاشنه آشیل روند روایی فیلم است

تالکین خود معتقد بود که مطالعه‌ی زندگی‌نامه‌ی یک هنرمند برای بررسی آثار وی کار بیهوده‌ای است. اما این فیلم چندان به این اعتقاد تالکین وفادار نیست، فیلم در برخی مواقع که تالکین بر حالتی که آن را خلق هنری یا الهام می‌نامند نزدیک می‌شود، تمی فانتزی به خود می‌گیرد که هر چند شاید در هماهنگ سازی مخاطب با خط فکری تالکین موثر باشد، ولی به دلیل بی در و پیکر بودنشان نکته‌ی درخشانی به حساب نمی‌آیند. می‌توان نتیجه گرفت که برخلاف اقتباس‌هایی که در سینما از دنیای خیالی تالکین صورت گرفته، اقتباس از دنیای واقعی وی از نظر روایی فیلمی کاملاً معمولی است.

این معمولی بودن در کارگردانی و مباحث تکنیکال فیلم نیز صادق است. کادر‌بندی‌های فیلم چندان درخشان و به یاد ماندنی نیستند و از طرفی ایراد خاصی هم بدان وارد نیست. «نیکولاس هولت» بازیگر نقش تالکین نیز کاملاً نورمال است، و بقیه‌ی بازیگران نیز همانند روایت فیلم چندان ماندگار نیستند ولی ایراد خاصی نیز بدان نمی‌توان وارد کرد؛ البته بازی خوب «لیلی کولینز» بازیگر نقش «ادیث»، معشوقه‌ی تالکین را نباید کتمان کرد.

موسیقی فیلم Tolkien نیز دقیقاً چنین است. هر چند وظیفه‌ی خود را در طول فیلم انجام می‌دهد، ولی به صورت مستقل ارزش چندانی ندارد.

«تالکین» فیلمی معمولی است، به این سادگی‌ها نمی‌تواند دین سینما و ادبیات نوین را به کسی که ادبیات فانتزی را احیا کرد ادا نماید. با این حال دیدن آن، به خصوص برای طرفداران این نویسنده‌ی افسانه‌ای خالی از لطف نیست.

گردش مالی چند صد میلیون دلاری فیلم‌هایی که از جهان تالکین اقتباس شده‌اند را کنار بگذارید، فیلم زندگی‌نامه‌ای تالکین در گیشه کاملاً شکست خورد. فیلم در هفته‌ی افتتاحیه‌ی خود تنها دو میلیون و دویست هزار دلار فروش کرد و در رتبه‌ی نهم باکس آفیس قرار گرفت.

با توجه به عملکرد مالی ضعیف فیلم تالکین، این سوال پیش می‌آید که میلیون‌ها نفری که تا به حال به تماشای دو سه‌گانه‌ی اقتباسی جکسون نشسته‌اند، آیا اصلاً خالق سرزمین میانه را می‌شناسند؟

فیلم Tolkien در کل شش هفته روی پرده اکران شد و جمعاً تقریباً چهار و نیم میلیون دلار در بازار داخلی آمریکا و در خارج از آمریکا تقریباً سه میلیون و دویست و چهل هزار دلار فروش داشت. با جمع درآمد داخلی و خارجی فیلم، به مبلغ هفت میلیون و هفتصد و هفتاد و شش هزار و چهارصد و سیزده دلار می‌رسیم که در مقایسه با بودجه‌ی بیست میلیون دلاری فیلم یک شکست کامل به حساب می‌آید.

البته تردیدی نیست که ژانر زندگی‌نامه‌ای از سبک‌های مورد علاقه‌ی مخاطبین عام سینما در هیچ کجای جهان نیست.

بازخورد‌های منتقدین نیز معمولی بودن این فیلم را کاملاً نشان می‌داد. اغلب نمره‌های فیلم تالکین بین چهار تا شش از ده هستند و نمرات فیلم در Rotten Tomatoes پنجاه و یک درصد می‌باشد.

می‌توان نتیجه گرفت که با این که فیلم تالکین در جنگ جهانی اول روایت دارد، ولی صحنه‌هایی اکشن و عام پسند برای جذب مخاطب‌های هیجان‌طلبی که تعدادشان کم هم نیست، ندارد. به سراغ این فیلم بروید اگر از طرفداران این نویسنده‌ی بزرگ هستید، یا اگر قصد دارید با وی آشنا شوید.