گیم و ویدئو گیم

در صددیم سلسله مقالاتی نسبتاً جدی در باب بازی سازی و مفاهیم پایه ای گیم در سایت قرار دهیم. تصمیمان بر این است که از کتاب مستطاب Fundamentals of Game Design  اثر بزرگ مرد ارنست آدامز استفاده کنیم. یعنی پایه ی مقالات برگرفته از آن کتاب است اما شاید چیزهایی از جاهای دیگر و تجربیات خودمان هم اضافه شود. برای شروع مختصری درباره ی چیستی گیم و ویدئوگیم خواهیم گفت.

باشد که معرفت زا باشد.

بازی چیست؟

کار تشکیل شده است از هر آنچه که بدن مجبور است انجام دهد، و … بازی تشکیل شده است از هر آنچه که بدن مجبور نیست انجام دهد. (مارک تواین، ماجراهای تام سایر)

گیم برخاسته از امیال انسان برای بازی کردن، و از ظرفیت انسان به وانمود کردن است.

اسباب بازی ها، پازل ها، و گیم ها

ما کلمه ی بازی کردن را استفاده می کنیم که توضیح دهیم چه طور با اسباب بازی ها، پازل ها و گیم ها سرگرم می شویم. هرچند گاهی هم پازل ها را حل می کنیم. اما سرگرم شدن با پازل و اسباب بازی و گیم الزاماً یکسان نیست. بلکه تفاوتی که بازی کردن با این چیزها دارد، حضور یا غیاب «قوانین و اهداف» است.

«قوانین» دستورالعمل هایی هستند که امر می کنند چه طور باید بازی کرد.

(توجه داشته باشید که در زبان انگلیسی دو کلمه برای قانون وجود دارد. یکی Rule و یکی Law. اولی قانونی است که از بالا به پایین دیکته می شود و به نوعی دستور است و به اختیار ما عوض نمی شود، و دومی قوانینی به معنی قرارداد بین الطرفین است. پادشاه قانون از نوع اول وضع می کند و مجلس قانون از نوع دوم.که اتفاقاً ما با قانون از نوع اول کار داریم.)

اسباب بازی با قوانین خاصی همراه نیست که طبق آن درست بازی کردن یا غلط بازی کردن ذکر شده باشد. و درضمن هیچ هدفی هم ندارد که بازی کننده بخواهد به آن برسد. با یک توپ یا یک تکه چوب می توان هر طوری بازی کرد. اما در واقع ما ممکن است وانمود کنیم که اسباب بازی در دستمان اساساً یک چیز دیگر است. اسباب بازی هایی که شبیه ساز چیزهای واقعی هستند (مثل عروسک و غیره) ممکن است پیشنهادهایی برای بهتر بازی کردن بدهند اما پیشنهاد قانون نیست. در عین حال کودکان از بازی کردن به نحوی که قصد از پیش تعیین شده ی اسباب بازی ساز را دگرگون کند لذت خاصی می برند. مثلاً با عروسکشان مثل ماشین رفتار می کنند.

اگر به بازی کردن هدفی خاص اضافه کنید، آن گاه چیزی که با آن بازی می کنید دیگر اسباب بازی نیست. بلکه پازل است. منظور از هدف،‌هدف خاصی است که با بازی کردن و درخلال بازی باید سعی کرد به آن رسید. پازل ها معمولاً یک قانون دارند که هدف را مشخص می کند. به ندرت پازلی وجود دارد که امر کند چه طور باید به هدف رسید.

یک گیم هر دو مورد هدف و قوانین را دارد. گیم بازی کردن احتیاج به وانمود کردن دارد و درضمن فعالیتی ساختارمندتر از بازی کردن با اسباب بازی یا پازل است. به همین دلیل هم بلوغ بیشتری برای بازی کردن لازم دارد. وقتی که کودکان بزرگتر می شوند و محدوده ی توجه شان گسترده تر می شود،‌شروع به بازی کردن با پازل ها می کنند و بعد سراغ گیم ها می روند. گیم های چند نفره احتیاج به تعاملات اجتماعی هم دارند که باز بلوغ بیشتری لازم دارد.

تعریف گیم

تعریف واژه ای که به طبقه ی وسیعی از رفتارهای انسانی مربوط می شود کار بسیار شکننده و حساسی است. چرا که اگر کسی فقط یک مثال نقض پیدا کند تعریف نا دقیق و به تعبیری باطل است. اگر هم بخواهی تعریفی ارائه دهی که نشود آن را رد کرد معمولاً آن قدر کلی می شود که برای مقاصد کاربردی بی استفاده خواهد بود. راه سوم این است که اعتراف کنی تعریف خیلی هم دقیق نیست، اما اعم موارد مورد نظر را پوشش می دهد. ما تعریف نادقیق زیر را ارائه می دهیم:

گیم: یک گیم، نوعی فعالیت بازی گونه است که در حوزه ی «واقعیت وانمود شده» هدایت می شود،‌که در آن شرکت کنندگان تلاش می کنند به حداقل یک «هدف» مشخص و غیر دلخواه برسند و در این راه باید از «قوانین» تبعیت کنند.

ممکن است استثنائاتی پیدا شود که به آن ها بشود گیم گفت اما در تعریف نگنجند. عیبی ندارد. قرار شد تعریف بیشتر کار بردی باشد تا کامل.

برخی نویسندگان سعی کردند مفاهیم دیگری را در این موضوع دخالت دهند، از جمله تصمیم گیری و غیره. اما ما عجالاتاً به همین تعریف بسنده می کنیم.