گیم لهستان vs گیم ایران

در ماه‌های اخیر موج کاذبی از طرف بازی‌سازان بنام ایران و برخی اصحاب رسانه در مقایسه ویدئوگیم ایران و لهستان شکل گرفته‌ است که به زور اصرار دارد گیم لهستان حدود ده دوازده سال پیش چیزی شبیه گیم ایران بود ولی الان خیلی جلوتر است. این موج به این موضوع قائل است که هر دو کشور ایران و لهستان ساخت بازی را از همان موقع شروع کردند و قبل از آن تاریخ چیزی به عنوان بازی سازی نداشتند. در ادامه معتقدین به این نظریه تقصیر را طبق معمول به گردن حکومت و عدم حمایت درست از بازی‌سازی می‌اندازند و خیلی جدی مطمئن هستند که اگر دولت یا نهادهای دیگر حکومت حمایت‌های خودش را مثل اواسط دهه 80 ادامه می‌داد ما الان لهستان بودیم و احتمالاً یکی دو تا شرکت مثل سی دی پراجکت و یازده بیت داشتیم.

برای روشن شدن نحوه حمایت جایی مثل بنیاد بازی‌ها باید بگویم که تا جایی که من یادم هست بنیاد ملی بازی‌ها در سال‌های 84 یا 85 حدود 250 میلیون تومان برای حمایت از پروژه گرشاسپ پرداخت کرد. این به غیر از تبلیغات در صدا و سیما و نشریات و بیلبوردهای شهری و پیدا کردن ناشر و فروش بازی به ناشر بود. در آن زمان‌ها با این پول می‌شد یک کارخانه یک هکتاری در و پنجره سازی تاسیس کرد و تمام ماشین‌آلاتش را هم خرید و نصب و راه اندازی کرد.

در ادامه مطلب من سعی کردم با تهیه یک تایم لاین به شما نشان دهم که چرا این عده از بازی‌سازان دارند آدرس غلط می‌دهند و عدم موفقیت ایران و موفقیت لهستان ربط زیادی به حمایت‌های دولتی ندارد. در این تایم‌لاین خواهید دید که نه تنها گیم لهستان از ده سال پیش شروع نشده بلکه بازی‌سازی ایران هم از قدیم‌تر آغاز شده بود.

و باز هم برای بار هزارم می‌گویم که این طور نظریات کذب و آبکی و گول زننده در جامعه‌ای فرصت رشد پیدا می‌کند که رسانه‌اش ضعیف باشد و مثل رسانه‌های ویدئوگیم ما نقد فیفا و سریال هیولا کنند.

قبل از دیدن تایم‌لاین صوت زیر را بشنوید بد نیست. البته متن از صوت دقیق‌تر است.

توضیحات مختصر در باب لهستان و ایران

قبل از فروپاشی 1989

• در سال 1959 شرکت دولتی Elwro که دولتی است، تاسیس می‌شود و به تولید ابر کامپیوتر و میکروکامپیوتر مشغول می‌شود. این شرکت با فروپاشی شوروی در 1989 و تشکیل جمهوری سوم لهستان تعطیل می‌شود.
• شرکت دولتی Elwro در 1960 اولین کامپیوتر تحقیقاتی را برای لهستان می‌سازد.
• در 1962 شرکت Elwro اولین کامپیوتر ترانزیستوری را به تولید انبوه می‌رساند و تا سال 1965 تعداد 25 عدد برای دانشگاه ورشو تولید می‌کند.
• تلاش‌ها برای ساخت کنسول گیم خانگی از 1970 شروع می‌شود و تا اواخر دهه 70 چند نمونه اولیه تولید می‌شود.
• ایران در اوایل دهه 70 میلادی تی‌وی گیم می‌سازد. کنسول خانگی‌ای که شبیه ماگناواکس است و ایران فقط کار واردات و مونتاژ آن را انجام می‌دهد. ایران تا امروز هم نه کامپیوتر ساخته نه کنسول نه آی سی نه چیپ.
• در 1972 همراه با آمریکا و کشورهای اروپای غربی آرکید پونگ به لهستان وارد می‌شود. در همان سال کانکس‌هایی حاوی پین بال و بازی‌های غربی ساخته می‌شود و به شهرهای مختلف سفر می‌کند تا همه با سرگرمی‌های جدید آشنا شوند و از امکانات به طور مساوی برخوردار باشند.
• بالاخره ساخت اولین کنسول بازی خانگی در کارخانه Elwro در سال 1978 شروع می‌شود و این کنسول به نام Ameprod TVG10 در سال 80 منتشر می‌شود.
• در سال 1984 تولید متوقف می‌شود و تا آن زمان 100 هزار نسخه به فروش می‌رسد. توجه داشته باشید که این دستگاه‌ها تماماً در لهستان و کشورهای بلوک شرق ساخته می‌شدند و دانش ساخت آن‌ها هم بومی بود.
• در سال 1979 انقلاب ایران پیروز می‌شود و در همان سال ما سفارت آمریکا را تسخیر می‌کنیم.
• در مارس 1980 انقلاب فرهنگی به منظور پاکسازی دانشگاه‌ها از تفکرات غربی شروع می‌شود و تمام دانشگاه‌های ایران به مدت 30 ماه تعطیل می‌شود.
• در سپتامبر 1980 ایران با عراق وارد جنگ می‌شود.
• در دهه 80 شبکه بی بی اس در لهستان وجود داشته و لهستانی‌ها با اروپا و آمریکا توسط این شبکه در تماس مستقیم بودند.
• اسپکتروم ZX در سال 1982 منتشر می‌شود و احتمالاً در همان سال‌ها به لهستان هم می‌رسد. در آن سال‌ها رادیو لهستان کد به زبان بیسیک از رادیو پخش می‌کند که قابل ضبط کردن و اجرا کردن روی اسپکتروم است. ما در ایران تعداد اندکی اسپکتروم داشتیم که در اواخر دهه 80 میلادی به ایران رسیده بودند.
• دهه 80 مدیر سی دی پراجکت: در کلاس مدرسه ما از 30 نفر 7 یا 8 نفر آمیگا داشتند.
• دهه 80 مدیر سی دی پراجکت: هر نفر هزار تا (اغراق آمیز) کاست داشت که تویش بازی بود.
• دهه 80 مدیر سی دی پراجکت: ما به وسیله ارسال نامه‌های کاغذی بازی‌هایی از سراسر اروپا روی کاست می‌گرفتیم. این بازی‌ها در نشریه سینکلر که انگلیسی بود آگهی می‌شد.

بعد از فروپاشی 1989 و بعد از اتمام جنگ ایران و عراق

• در اواخر 1988 جنگ ایران و عراق تمام می‌شود و این تاریخ شروع ورود دوباره صنعت و تکنولوژی به ایران است. کامپیوترهای شخصی، کومودور، آتاری و در ادامه کنسول‌های دیگر بازی وارد ایران می‌شوند. اما هیچ خبری از بازی‌سازی نیست.
• لهستان در 1989 بعد از فروپاشی به سمت دموکراسی می‌رود و تا سال 1991 این روند تغییرات طول می‌کشد. بعد از 10 سال یعنی 2 دوره ریاست جمهوری به ناتو می‌پیوندد.
• در اواخر دهه 80 لهستان ورشکسته بود و به گفته‌ی برخی در اوایل دهه 90 شوک درمانی شد.
• لهستان برای تغییر آماده بود و بعد از اولین انتخابات آزاد در 1990 به سرعت رشد کرد و به سمت خصوصی سازی رفت.
• در 1989 اولین گیم‌های تجاری لهستان منتشر می‌شوند. یکی از آن‌ها Robbo بود که برای آتاری 8 بیتی توسط X Land ساخته و توسط LK Avalon منتشر شد. این بازی که یک اکشن پازل بود، بعداً در آمریکا هم توسط اپیک منتشر شد. توجه داشته باشید که سال 1989 سال فروپاشی شوروی و خلاص شدن لهستان از نظام اقتصادی یکپارچه مرکزی است و اتفاقاً در همین سال اولین بازی‌ها ساخته و منتشر می‌شوند. این موضوع نشان دهنده آن است که پتانسیل ساخت ویدئوگیم در لهستان از قبل وجود داشته است و گویا ابزار و ادوات لازم و سواد و دانش لازم را هم داشته‌اند. فقط نظام تمامیت خواه کمونیستی جلوی کار را گرفته بوده. در جایی هم ذکر نشده که حمایتی از طرف دولت برای ساخت این بازی‌ها انجام شده است و درضمن لهستانی‌ها ظاهراً سنگ بزرگ برنداشتند و از بازی‌های کوچک شروع کردند.
• در 1989 بازی بلاک آوت منتشر می‌شود که بعداً توسط ناشر آمریکا کالیفرنیا دریمز در جهان پخش می‌شود. این بازی جزو اولین‌ بازی‌های پی سی بود که ما در ایران در اوایل دهه 90 بازی می‌کردیم.
• در اوایل دهه 90 سی دی به لهستان وارد می‌شود. این در حالی است که ما در ایران حدود 7 سال بعد سی دی را دیدیم. که خیلی هم گران بود.
• در اوایل دهه 90 زبان انگلیسی در لهستان زیاد رونق نداشت ولی امروز رونق خیلی بیشتری دارد. این موضوع باعث می‌شود که بازی‌ها بومی سازی بشوند یا نشوند. در ایران هنوز هم انگلیسی رونق خاصی ندارد و این دلیل اصلی تشکیل مارکت داخلی گیم در ایران است چون مردم انگلیسی بلد نیستند.
• در 1990 لخ والسا اولین رئیس جمهور لهستان با آرای مردمی انتخاب می‌شود.
• در 1991 اولین مجلس آزاد لهستان با آرای مردمی تشکیل می‌شود.
• در 1992 مجلس خواستار معرفی تمامی افرادی می‌شود که با پلیس مخفی کمونیست‌ها همکاری کرده‌اند.
• در 1993 تمام نیروهای نظامی اتحاد جماهیر لهستان را ترک می‌کنند. (پاکسازی تتمه کمونیسم)
• در 1993 احتمالاً اولین بازی ماجرایی لهستانی به اسم رمز و راز مجسمه توسط تیم دونفره Metropolis Software House ساخته می‌شود.

بعد از الحاق به کنوانسیون برن

• در سال 1994 لهستان عضو کنوانسیون برن می‌شود و قانون کپی‌رایت جهانی را می‌پذیرد. از این تاریخ به بعد بازار سیاه ویدئوگیم تعطیل می‌شود. در نظر داشته باشید که ایران هنوز هم این کنوانسیون را نپذیرفته است.
• در 1994 سی دی پروجکت به عنوان یک شرکت رسمی تاسیس می‌شود. در ابتدا بازی لوکالایز می‌کند ولی بعداً تولید کننده می‌شود.
• اولین تلاش‌های بازی‌سازی ایران در سال‌های 1994 و 1995 شروع می‌شود. بازی‌های مثل علی بابا، شکارچی تانک، مرگ شیطان در آن زمان برای سیستم عامل داس ساخته می‌شوند. اما این روند به یکباره قطع شده و با سفارش سازمان‌های حکومتی از حدود 10 سال بعد از سرگرفته می‌شود. در همان زمان هم ستاد مبارزه با مواد مخدر و وزارت ارشاد اسلامی روی گیم سرمایه‌گذاری می‌کردند.
• در 1997 قانون اساسی لهستان اصلاح می‌شود و در این اصلاح مفهوم ملیت از قومیت به مدنیت تغییر می‌کند. مقررات تبعیض و نفرت نژادی ممنوع می‌شود و حقوق اقلیت‌ها تضمین می‌شود. ما هنوز هم در این مورد مشکل داریم. در همین سال در ایران دولت اصلاحات از طرف مردم انتخاب می‌شود.

بعد از عضویت در ناتو

• لهستان در 1999 عضو ناتو می‌شود. قلب پیمان ناتو ماده ۵ آن است که در آن کشورهای امضاکننده توافق کرده‌اند حمله نظامی علیه یک یا چند کشور عضو در اروپا یا آمریکای شمالی را به عنوان حمله به تمامی کشورهای عضو تلقی کنند و به مقابله آن برخیزند. توجه کنید که ایران عضو هیچ پیمان مشابهی نیست فلذا مجبور است هزینه زیادی برای تقویت نیروی دفاعی بکند در صورتی که این بودجه می‌تواند در جای دیگر هزینه شود.
• در سال 1999 وقایع 18 تیر در ایران اتفاق می‌افتد.
• سال 2000 اینترنت در ایران به خانه‌ها می‌رسد و در شهرهای بزرگ مردم توانند با اینترنت دایل‌آپ به بقیه جهان متصل شوند. از یکی دو سال قبل شبکه‌های بی بی اس در تهران وجود داشت که بیشتر لوکال بود.
• در سال 1380 معادل 2001 میلادی سازمان تبلیغات اسلامی دستورات جدیدی از رهبر انقلاب دریافت می‌کند. این دستورات باعث تشکیل موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان می‌شود. تبیان در سال‌های پیش رو جزو اولین نهادهایی است که ویدئوگیم سفارش می‌دهد و روی گیم سرمایه‌گذاری می‌کند.

بعد از عضویت در اتحادیه اروپا

• لهستان در 2004 عضو اتحادیه اروپا می‌شود ولی تغییر پولش به یورو را نمی‌پذیرد که تاثیر زیادی روی اقتصاد می‌گذارد. بازار اروپا به روی لهستان باز می‌شود. بازی‌های لهستان بعد از 2004 با قیمت کشورهای غربی فروخته می‌شود و پولش در لهستان خرج می‌شود که هزینه کار و زندگی در آن‌جا خیلی کمتر از غرب است. یکی از بازی‌سازان بنام لهستان می‌گوید: ما در حال قوی‌تر شدن هستیم چرا که داریم پول غربی در می‌آوریم ولی در لهستان خرج می‌کنیم.
• بعد از الحاق به اتحادیه اروپا در 2004 تولید ناخالص ملی لهستان هر سال رشد می‌کند به طوری که لهستان به بزرگترین اقتصاد اروپای شرقی و مرکزی بعد از آلمان تبدیل می‌شود. این در حالی است که ایران از 15 سال پیش تا به حال به غیر از مقاطعی کوتاه مدت، همواره پسرفت اقتصادی داشته‌است.
• در 1384 معادل 2005 میلادی دولت اصلاحات کارش تمام می‌شود و دولت جدید انتخاب می‌شود. در همین سال نشریات ویدئوگیم ایران به صورت جدی کار را شروع می‌کنند و تا حدود 10 سال بعد همه تعطیل می‌شوند.
• در سال 1385 معادل 2006 میلادی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای تاسیس می‌شود. این نهاد هم به محض تاسیس روی گیم سرمایه‌گذاری می‌کند.
• در سال 2007 ویچر منتشر می‌شود. در همین سال موج دوم بازی‌های ایرانی ساخته می‌شوند. این بازی‌ها بیشتر توسط تبیان سرمایه‌گذاری شده بودند و اساساً قابل بازی کردن نبودند.
• در 2008 شرکت سی دی پراجکت سرویس توزیع گاگ را تاسیس می‌کند.
• در 2010 شرکت 11bit تاسیس می‌شود.
• در 1389 معادل 2010 میلادی گرشاسپ که کلون ضعیفی از گاد آف وار است در ایران منتشر می‌شود.
• در 2011 باراک اوباما به لهستان سفر می‌کند و دونالد تاسک رئیس جمهور لهستان یک عدد ویچر 2 نسخه کلکسیونی به او هدیه می‌دهد.
• در 2011 کافه بازار به عنوان مهمترین مارکت ویدئوگیم و اپلیکیشن موبایلی ایران تاسیس می‌شود.
• در 2014 شرکت 11bit بازی This War of Mine را منتشر می‌کند.
• در 2014 نشریات دنیای بازی و بازی رایانه به دلیل مشکلات اقتصادی تعطیل می‌شوند. مجله بازینما هنوز ادامه می‌دهد و بالاخره در 2019 دیگر چاپ نمی‌شود و به سمت دیجیتال شدن می‌رود.
• امروز شرکت لهستانی ایریس به 40 کشور دارو و محصولات بهداشتی صادر می‌کند.
• امروز اتوبوس‌های سولاریس لهستان در 600 شهر از جمله برلین و پاریس کار می‌کنند.
• امروز درآمد ناخالص ملی لهستان حدود 700 میلیارد دلار و ایران حدود 110 میلیارد دلار است.
• جمعیت لهستان از سال 1980 تا امروز از 35 میلیون به 39 میلیون و جمعیت ایران از 39 میلیون به 81 میلیون نفر رسیده‌ است.

من الله توفیق

آرش حکیمی

مهر 1398