تجدیدِ ساختار | نقد فیلم «جان ویک ۲»

قسمت دوم «جان ویک» (John Wick: Chapter 2) از آن دست فیلم‌هایی است که به‌شدت از جار و جنجال بازار آشفته و پرادعای دنباله‌سازی‌های چرند و کورکورانه‌ی اکشنِ رئال فاصله گرفته و در تداوم سیر تنش دیوانه‌وارش، تماشاگر را در دنیایی از تحرکات بی‌وقفه و موزیک‌های هیجان‌انگیز رها می‌کند. در ادامه با دنیای بازی همراه باشید.

اولین قسمت فیلم جان ویک در سال ۲۰۱۴ و دقیقا هم‌زمان با فقر شدید سینمایِ اکشنِ هیجانی منتشر شد و به‌عنوان آخرین پرچم‌دار اکشنِ بی‌ قید و بندِ رئال، با قدرت به دنیای اکشن وارد شد. فیلم جدید اما چیزی فراتر از قسمت پیشین ندارد، با این‌حال هم‌چنان عالی‌تر از سایر آثار این ژانر، سرگرم‌کننده و دوست‌داشتنی است.

جان ویک ۲ در همان مقدماتِ فیلم، کار را ضربتی و با فوریت و شدت آغاز می‌کند. یعنی فیلم در دقایق ابتدایی، به‌صورت جدی از میانه‌های یک جریان تعقیب و گریزِ عالی از اکشن پرده بر می‌دارد. این شروع در کنار معرفی چهارچوب و استایل کلی، موضع اصلی فیلم را در برابر عمق داستان‌پردازی و تناسبِ حضور سکانس‌های پر زد و خورد و اکشن مشخص می‌کند.

اصولاً در وجوه داستانی ژانر اکشن، پردازش عمیق و چندلایه‌ای وجود ندارد و حضور این بعد صرفاً بهانه‌ای است برای رو به اکشن رفتن و اکشن شدن.جان ویک هم در ادامه‌ی پیروی از این اصلِ خودساخته، عملاً وجه داستان را از ساختمان فیلم خارج می‌کند؛ و تا حد ممکن از روایت و بازنویسی ماجراهای پرتکرارِ اکشن‌ساز  فاصله می‌گیرد. در حقیقت حذفِ نسبیِ داستان از فیلمی که به‌صورت حرفه‌ای قرار است اکشن تولید کند، کار نادرستی نیست؛ درصورت حضور فرآیندهای پرتحرک سرگرم‌کننده حتا می‌تواند از جمله اصول منحصر و قدرت‌‍مندِ فیلم باشد. یعنی چیزی که علناٌ در جان‌ ویک می‌بینیم! البته در فیلم، رسیدگی به اکشن چنان نیست که در راستای نفی داستان قدم بردارد. با این‌وجود، هوشمندانه و دقیق است. در هر صورت پیش از اکشن، این مفاهیم به‌جا مانده از داستان (معمولاً تک‌لایه‌ایِ) فیلم است که اساس شخصیت‌ها و فضا را شکل می‌دهد.

در قسمت پیشین دیدم که  اساس و عمده‌ی چالش شخصیت جان ویک، تنها در بازپس‌گیری اتومبیل و گرفتنِ انتقام سگِ خانگی‌اش خلاصه شد. بنابراین لازمه‌ی تولید فیلمی دقیق با محوریت سرگرمی، می‌تواند جزئیات بی‌آلایش و مفاهیم ساده‌ای باشد که ضمن دورنگه‌داشتنِ افکار مخاطب از جریان‌های پیچیده‌ی کم‌مصرف، تولیدِ هیجان همراه با عناصر لذت‌بخش می‌کند.

فیلم «حسابدار» (The Acountant) علی‌رغم تفاوت‌های ریز و درشت ژانری، در کسب بهانه برای تولید اکشن، با جان ویک مشترک است. تلاش حسابدار در پرداخت ماجرایی چندلایه و ناتوانی در حفظ تناسب میان داستان و اجرا به یک خروجی بی‌جان تبدیل می‌شود که هم داستان‌پردازی را از دست می‌دهد و هم اکشن را؛ و خلافِ این عمل‌کرد، دقیقاً همان چیزی است که جان ویک را به‌عنوان یک اکشن رئالِ هیجانی، به بلوغ می‌رساند.

پس از اتفاقات قسمت اول ، جان ویک حالا خود را یک آدم‌کشِ بازنشسته می‌داند و بعد از پیش آغاز تندِ ابتدای فیلم، رسماً به فضای آرام بازنشستگی وارد می‌شود. پس از یک بازه‌ی زمانیِ به‌نسبت کوتاه، جان با ردِ پیشنهاد هم‌کاریِ یکی از رؤسای رده بالای باندهای مافیای شهری، فیلم را به فاز جدیدی از ناآرامی و تشنج می‌کشاند.

با این‌که در فیلم تایم استراحت و سکانس‌های راکد زیادی وجود ندارد، اما نقاط اتصال و به‌عبارتی تقابل این بخش‌ها با آغاز اکشن و تحرک از جمله اصول منطقی و جذاب فیلم است. اصلاً اساسِ فیلم همین حرکات بی‌وفقه و بدون استراحت است که در کنار سیر پر جنب و جوش پیش‌رویِ کار، جان ویکِ هیجان‌انگیزِ نفس‌گیر را به یک اکشن سرعتیِ ماندگار تبدیل می‌کند.

در ردیف آثار شناخته‌شده‌ی ژانر اکشن هیجان‌انگیز، «جیسون بورن» (Jason Bourne) از آن دست آثاری است که با مختصه‌ و شاخص دوربین روی دست شناخته می‌شود. در قسمت اخیر هم علناً شاهد تکان‌های پیوسته، شدید و تهوع‌آور دوربین بودیم. این سبک تصویربرداری که منحصراً در آثار اکشن و به‌صورت دقیق‌تر، در سکانس‌های بدلکاری و مبارزات مستقیم به‌کار می‌رود، به‌طرز شگفت‌انگیزی جزئیات کم‌کیفیت مبارزات (که معمولاً از بی‌دقتی و ناتوانی تیم کارگردانی و بازیگری در اجرا ناشی می‌شود) را کاهش می‌دهد.

در جان ویک ۲ اما قواعد فیلم‌برداری و اجرا، اساساً به دور از کلیشه‌های رایج اکشن‌سازهای امروز سینماست. به‌ صورتی که در حین مبارزات تن‌به‌تن و درگیری‌های نزدیکِ پر زد و خورد، دوربین عاری از هرگونه حرکت اضافه و احمقانه‌ای، در یک مدیوم‌شاتِ مناسب و دقیق، به‌صورت ثابت یک نمای باز صریح و بی‌پرده را به تماشاگر ارائه می‌کند.در این نما، تمام جزئیات اجرای اکشن، خصوصاً درگیری‌های مستقیمِ بدون سلاح به‌شکل واضح و شفاف در اختیار بیننده قرار می‌گیرد. البته ضمانت این نما، کارگردانی قابل قبول و کم‌یافتِ «چاد استاهلسکی» (Chad Stahelski) و اجرای عالی «کیانو ریوز» (Keanu Reeves) و تیم بدلکار است که کیفیت اکشن را به این حد می‌رساند.

در نگاه کلی، قسمت دوم جان ویک اثری ناب و مطلق است که با تقسیم‌بندی و توزیع صحیح تحرکات در تمام بدنه‌ی فیلم و ضرباهنگ فوق‌العاده منظم و به‌سامان در ارائه‌ی اکشن، به یک جریان لذت‌بخش و مرغوبِ تجدید کننده‌ی ساختار اصیل و ریشه‌دار اکشن رئال تبدیل شده و در این بازار بی‌اساس و تهیِ اکشنِ رئال حتا به چندین بار تماشا کردن هم می‌ارزد.